Szczepienie na półpasiec: komu przysługuje refundacja i ile kosztuje szczepionka Shingrix

Autor: lek. Agata Bonisławska

Przez trzy dni bolało pod żebrami z jednej strony. Piekło, ciągnęło, wracało nocą. Wyglądało na nadciągnięty mięsień, bo przecież były zakupy, wnuk na rękach i przestawiana szafa.

Czwartego dnia w tym samym miejscu pojawiły się pęcherzyki. Ułożone w wąski pas, wzdłuż jednego żebra, wyłącznie po lewej stronie. To jest moment, w którym wiele osób po raz pierwszy słyszy słowo „półpasiec”.

Półpasiec to nie nowa choroba, tylko powrót starej

Za półpasiec odpowiada wirus ospy wietrznej i półpaśca, czyli VZV. Ten sam, który wywołuje ospę wietrzną. Po przechorowaniu ospy wirus nie znika z organizmu, tylko pozostaje uśpiony w zwojach nerwowych. Po wielu latach może się ponownie uaktywnić, szczególnie gdy odporność jest osłabiona.

Trzy pojęcia warto od razu rozdzielić:

Ospa wietrzna to pierwsze zakażenie wirusem VZV, zwykle w dzieciństwie.

Półpasiec to reaktywacja tego samego wirusa po latach.

Neuralgia popółpaścowa to przewlekły ból nerwowy utrzymujący się po przebyciu półpaśca.

Nie można „zarazić się półpaścem” od osoby chorej na półpasiec. Można jednak zarazić się od niej wirusem VZV i zachorować na ospę wietrzną, jeśli wcześniej nie miało się odporności.

Osoba z półpaścem może zakażać, dopóki pęcherzyki nie wyschną i wszystkie zmiany nie pokryją się strupami, zwykle przez około 7–10 dni. W tym czasie szczególnie należy unikać kontaktu z osobami bez odporności na ospę, kobietami w ciąży i osobami z osłabioną odpornością. Zakrywanie zmian skórnych zmniejsza ryzyko przeniesienia wirusa.

Półpasiec: objawy, po których go rozpoznasz

Choroba często zaczyna się nie od wysypki, ale od bólu. Przez kilka dni skóra może piec, kłuć, mrowić lub drętwieć. Dopiero później pojawiają się pęcherzyki.

Typowy półpasiec daje:

• ból lub pieczenie w ograniczonym obszarze skóry,
• pęcherzyki na zaczerwienionym podłożu,
• wysypkę ułożoną wzdłuż przebiegu nerwu,
• zmiany po jednej stronie ciała, zwykle nieprzekraczające linii środkowej,
• czasem powiększenie węzłów chłonnych i gorączkę.

Zmiany skórne zwykle goją się w ciągu kilku tygodni. Jeśli wysypka jest rozsiana, pojawia się po obu stronach ciała albo jej obraz jest nietypowy, wymaga oceny lekarza.

Neuralgia popółpaścowa, czyli ból, który zostaje po wysypce

Najtrudniejszą częścią półpaśca nie zawsze jest sama wysypka. U części chorych po zagojeniu zmian pozostaje przewlekły ból nerwowy.

Neuralgia popółpaścowa jest zwykle definiowana jako ból utrzymujący się ponad 90 dni od pojawienia się wysypki. Rozwija się u około 10–20% osób chorujących na półpasiec, a ryzyko wyraźnie rośnie z wiekiem. U osób starszych ból częściej jest też silniejszy i trwa dłużej.

Leczenie neuralgii bywa długotrwałe, ponieważ źródłem bólu nie jest już skóra, lecz uszkodzony nerw.

Półpasiec może powodować również inne powikłania. Szczególnie groźny jest półpasiec oczny, który może uszkodzić rogówkę. Zajęcie nerwów w okolicy ucha może natomiast prowadzić do zaburzeń słuchu, zawrotów głowy i osłabienia mięśni twarzy.

Podejrzewasz półpasiec? Nie czekaj do poniedziałku

Leki przeciwwirusowe stosowane w półpaścu działają najlepiej, gdy leczenie rozpocznie się w ciągu 72 godzin od pojawienia się wysypki.

Dlatego przy bólu i pęcherzykach ułożonych w pas po jednej stronie ciała warto skontaktować się z lekarzem tego samego albo następnego dnia. Ważne jest, kiedy dokładnie pojawiły się pierwsze zmiany.

Po upływie 72 godzin leczenie również może być wskazane, zwłaszcza jeśli nadal pojawiają się nowe pęcherzyki, choroba dotyczy oka lub ucha albo pacjent ma obniżoną odporność.

Pilnej oceny wymagają szczególnie zmiany na twarzy, wokół oka, nosa i powieki, a także ból ucha, pogorszenie słuchu, zawroty głowy lub osłabienie mięśni twarzy.

Szczepienie na półpasiec: komu przysługuje refundacja

Refundacja szczepionki przeciw półpaścowi nie wynika wyłącznie z wieku. Warunkiem jest zwiększone ryzyko zachorowania związane z określonymi chorobami.

Od 1 kwietnia 2025 roku:

• osoby od 65. roku życia ze zwiększonym ryzykiem zachorowania mogą otrzymać szczepionkę bezpłatnie,
• osoby od 18. roku życia ze zwiększonym ryzykiem zachorowania mają odpłatność 50%.

Do grup zwiększonego ryzyka zalicza się między innymi osoby z przewlekłą chorobą serca lub płuc, cukrzycą, przewlekłą niewydolnością nerek, niedoborami odporności, chorobami nowotworowymi, HIV, chorobami hematologicznymi, po przeszczepieniu narządu oraz osoby leczone immunosupresyjnie.

Na liście znajdują się także między innymi reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczyca, łuszczycowe zapalenie stawów, nieswoiste zapalenia jelit, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, stwardnienie rozsiane i toczeń rumieniowaty układowy.

Zdrowy siedemdziesięciolatek, który nie ma żadnego z wymienionych wskazań, nie otrzymuje obecnie szczepionki bezpłatnie wyłącznie z powodu wieku.

Receptę na szczepionkę dla osoby dorosłej może wystawić między innymi lekarz, pielęgniarka lub farmaceuta, jeżeli ma odpowiednie uprawnienia. Przy refundacji trzeba potwierdzić, że pacjent spełnia określone wskazania.

Szczepionka Shingrix: cena, schemat i skuteczność

W Polsce dostępna jest szczepionka Shingrix. Nie zawiera żywego wirusa. Zawiera fragment wirusa oraz adiuwant wzmacniający odpowiedź odpornościową.

Jest przeznaczona dla osób po 50. roku życia oraz dla dorosłych od 18. roku życia ze zwiększonym ryzykiem półpaśca.

Podaje się dwie dawki. Standardowo druga dawka jest podawana około dwóch miesięcy po pierwszej, ale może zostać podana później, do sześciu miesięcy od pierwszej dawki. U niektórych osób z niedoborami odporności odstęp może być krótszy.

Pełnopłatna dawka kosztuje około 750 zł. Przy refundacji 50% pacjent płaci około 375 zł za dawkę. Przy uprawnieniu do bezpłatnej szczepionki preparat jest wydawany bez opłaty. Ceny mogą zmieniać się wraz z kolejnymi wykazami refundacyjnymi.

W Balticmedzie szczepienie przeciw półpaścowi jest dostępne w ramach szczepień zalecanych w cenie 899 zł, obejmującej badanie kwalifikacyjne, preparat i podanie szczepionki. Pacjenci spoza naszych przychodni dopłacają do kwalifikacji. Sposób rozliczenia obu dawek najlepiej potwierdzić przy zapisie.

Jeśli szczepionka jest wykupywana w aptece, trzeba pamiętać o zachowaniu łańcucha chłodniczego. Preparat przechowuje się w temperaturze 2–8°C.

Jak skuteczna jest szczepionka?

W dużych badaniach klinicznych Shingrix zapobiegał półpaścowi u ponad 97% osób po 50. roku życia i u około 91% osób po 70. roku życia w pierwszych latach po szczepieniu.

W jednym z badań w grupie osób po 50. roku życia nie odnotowano ani jednego przypadku neuralgii popółpaścowej wśród zaszczepionych, podczas gdy występowała ona w grupie placebo.

Ochrona utrzymuje się przez wiele lat. W dalszej obserwacji, obejmującej okres od około 5. do 11. roku po szczepieniu, skuteczność nadal wynosiła około 80%.

Potrzeba stosowania dawek przypominających nie została dotąd ustalona.

Jakie mogą być odczyny po szczepieniu?

Odczyny są częste, ale zwykle krótkotrwałe.

Najczęściej występują:

• ból w miejscu wstrzyknięcia,
• zmęczenie,
• bóle mięśni,
• ból głowy,
• czasem gorączka lub dreszcze.

Dolegliwości zwykle trwają dwa–trzy dni. Warto więc nie planować szczepienia bezpośrednio przed ważnym wyjazdem czy intensywnym dniem.

Kilka częstych pytań

Chorowałeś już na półpasiec? Nadal można się zaszczepić, ponieważ półpasiec może nawracać. Szczepionki nie podaje się podczas ostrego zachorowania. Termin po przebytej chorobie warto ustalić z lekarzem, szczególnie po półpaścu ocznym lub u osób z obniżoną odpornością.

Masz neuralgię popółpaścową? Sama neuralgia nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia.

Nie pamiętasz, czy miałeś ospę? To częste i samo w sobie nie jest przeszkodą do szczepienia. Rutynowe wykonywanie badań przeciwciał przed szczepieniem zazwyczaj nie jest potrzebne.

Chcesz jednocześnie zaszczepić się przeciw grypie? Shingrix może być bezpiecznie podawany podczas tej samej wizyty co szczepionka na grypę oraz niektóre inne szczepionki, w różne miejsca wstrzyknięcia. Ostateczną decyzję podejmuje osoba kwalifikująca do szczepienia.

Jesteś w ciąży? Szczepienia przeciw półpaścowi w ciąży się nie zaleca.

Masz gorączkę lub ostrą infekcję? Szczepienie zwykle się odracza. Łagodna infekcja, na przykład niewielki katar bez gorączki, nie zawsze wymaga zmiany terminu.

Szczepionka służy zapobieganiu półpaścowi. Nie leczy trwającego zachorowania i nie zastępuje leków przeciwwirusowych.

Od czego zacząć

Jeśli masz chorobę przewlekłą, sprawdź, czy znajduje się ona w grupie wskazań do refundacji. Najczęstsze z nich to cukrzyca, przewlekłe choroby serca, płuc lub nerek, choroby autoimmunologiczne oraz stany obniżonej odporności.

Przy wystawianiu recepty zostanie ocenione, czy spełniasz warunki refundacji. U osób dorosłych receptę może wystawić nie tylko lekarz, ale w określonych sytuacjach również pielęgniarka lub farmaceuta.

Jeśli decydujesz się na szczepienie, zaplanuj od razu obie dawki. Pełny dwudawkowy schemat daje ochronę opisaną w badaniach klinicznych.

Podsumowanie

Półpasiec to reaktywacja wirusa ospy wietrznej, który pozostaje w organizmie po wcześniejszym zakażeniu. Najpoważniejszym problemem może być nie sama wysypka, lecz przewlekły ból nerwowy pozostający po chorobie.

Przy pojawieniu się charakterystycznych bolesnych pęcherzyków po jednej stronie ciała warto szybko skontaktować się z lekarzem, ponieważ leczenie przeciwwirusowe działa najlepiej w pierwszych 72 godzinach.

Shingrix bardzo skutecznie zmniejsza ryzyko półpaśca i jego powikłań. Refundacja zależy jednak nie tylko od wieku, lecz również od obecności określonych chorób zwiększających ryzyko. Osoby, które nie spełniają warunków refundacji, nadal mogą zaszczepić się odpłatnie.

Bibliografia i źródła:

• pacjent.gov.pl, „Półpasiec, zapobiegaj powikłaniom”, aktualizacja 25.04.2025. https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/polpasiec-zapobiegaj-powiklaniom
• Główny Inspektorat Sanitarny, „Szczepienie przeciw półpaścowi (RZV)”. https://www.gov.pl/web/gis/szczepienie-przeciw-polpascowi-rzv
• Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH, Szczepienia.info, „Półpasiec”. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/polpasiec/
• Szczepienia.info, „Jak finansowane są szczepionki przeciw półpaścowi?”. https://szczepienia.pzh.gov.pl/faq/jak-finansowane-sa-szczepionki-przeciw-polpascowi/
• Szczepienia.info, „Czy przeciw półpaścowi można szczepić osobę, która chorowała na półpasiec lub ma neuralgię popółpaścową?”. https://szczepienia.pzh.gov.pl/faq/czy-przeciw-polpascowi-mozna-szczepic-osobe-ktora-chorowala-na-polpasiec-lub-ma-neuralgie-popolpascowa/
• Charakterystyka Produktu Leczniczego Shingrix, Europejska Agencja Leków. https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/shingrix-epar-product-information_pl.pdf
• Światowa Organizacja Zdrowia, „Shingles (herpes zoster)”, 24.03.2025. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/shingles-(herpes-zoster)
• Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 17 czerwca 2026 r. w sprawie wykazu refundowanych leków (na 1 lipca 2026). https://www.gov.pl/web/zdrowie/obwieszczenie-ministra-zdrowia-z-dnia-17-czerwca-2026-r-w-sprawie-wykazu-refundowanych-lekow-srodkow-spozywczych-specjalnego-przeznaczenia-zywieniowego-oraz-wyrobow-medycznych-na-1-lipca-2026-r