Współczesna medycyna stoi u progu historycznego zwycięstwa – rak szyjki macicy może stać się pierwszym nowotworem, który zostanie niemal całkowicie wyeliminowany. Dzięki darmowym szczepieniom dla dzieci i nastolatków oraz nowoczesnej diagnostyce, Polska dołączyła do globalnego wyścigu, którego celem jest ochrona życia przyszłych pokoleń.
Globalni liderzy: Kto wygrywa z nowotworem?
Obecnie kilka państw znajduje się na samym finiszu drogi do pokonania tej choroby. Liderem jest Australia, która najprawdopodobniej jako pierwsza na świecie ogłosi eliminację raka szyjki macicy (przewiduje się to na lata 2028–2030). Australia już teraz notuje znikomą liczbę zachorowań u młodych kobiet, co jest efektem wprowadzenia szczepień dla dziewcząt i chłopców już w 2007 roku oraz zastąpienia tradycyjnej cytologii nowoczesnymi testami molekularnymi HPV.
Tuż za Australią plasuje się Szwecja, gdzie wysoka dyscyplina w badaniach przesiewowych sprawiła, że rak szyjki macicy staje się chorobą rzadką. Podobne sukcesy odnotowuje Wielka Brytania – badania przeprowadzone w Anglii i Szkocji potwierdziły, że w rocznikach dziewcząt zaszczepionych jako pierwsze przed 15 laty, zachorowalność spadła o blisko 90%.
Strategia 90-70-90: Filar sukcesu
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wyznaczyła konkretne cele, które kraje powinny osiągnąć do 2030 roku, aby wygrać z nowotworem. Strategia ta opiera się na trzech liczbach:
- 90% zaszczepionych dziewcząt przed 15. rokiem życia.
- 70% kobiet regularnie badanych nowoczesnymi testami DNA HPV (przynajmniej dwa razy w życiu, w wieku 35 i 45 lat).
- 90% kobiet ze zdiagnozowanymi zmianami nowotworowymi poddanych skutecznemu leczeniu.
Sytuacja w Polsce: Kluczowy moment walki
Polska, choć historycznie pozostawała w tyle za Europą Zachodnią pod względem profilaktyki HPV, aktualnie nadrabia zaległości w rekordowym tempie. Od września 2024 roku szczepienia są realizowane szeroko w szkołach, co stało się punktem zwrotnym dla programu.
Obecnie wskaźnik wyszczepialności w całej populacji uprawnionej (do 18. roku życia) wynosi około 16%, co oznacza, że dawkę przyjęło już ponad 800 tysięcy dzieci. Największą świadomością wykazują się rodzice dzieci z roczników 2011–2012, gdzie poziom zaszczepienia sięga 30–35%. Widać jednak duże różnice regionalne – liderami są województwa pomorskie i kujawsko-pomorskie, podczas gdy najniższe wskaźniki notuje się na Podlasiu i Podkarpaciu.
Kto w Polsce może zaszczepić się za darmo?
Obecnie w naszym kraju darmowe szczepienie przeciw HPV przysługuje wszystkim dzieciom i nastolatkom do ukończenia 18. roku życia (zarówno dziewczętom, jak i chłopcom). Program jest w pełni finansowany z budżetu państwa, a szczepionki są dostępne w placówkach POZ oraz w ramach programów szkolnych. Ministerstwo Zdrowia zapowiada, że od 2027 roku szczepienie to może stać się obowiązkowe, co ma pomóc w osiągnięciu unijnego celu 90%.
Dlaczego szczepienie obu płci jest standardem?
Sukces krajów takich jak Szwecja, Portugalia czy Dania (gdzie wyszczepialność przekracza 95%) opiera się na szczepieniu zarówno dziewczynek jak i chłopców. Szczepienie chłopców jest ważne, ponieważ zapewnia:
- Przerwanie łańcucha transmisji: Chłopcy i mężczyźni są głównymi przenosicielami wirusa HPV.
- Ochronę bezpośrednią: Wirus HPV odpowiada nie tylko za raka szyjki macicy, ale również za nowotwory gardła, krtani, odbytu oraz okolic intymnych u mężczyzn.
Co to oznacza dla Ciebie?
Jako lekarz rodzinny obserwuję ogromną zmianę – w ciągu zaledwie dwóch lat liczba zaszczepionych dzieci w Polsce wzrosła z 35 tysięcy do blisko miliona. Głównym wyzwaniem, z którym wciąż się mierzymy, jest dezinformacja. Pamiętajmy, że szczepionka przeciw HPV jest jednym z najlepiej przebadanych produktów medycznych na świecie, a jej skuteczność w zapobieganiu zmianom przednowotworowym jest niemal stuprocentowa.
Bibliografia i źródła:
- WHO Global Strategy (2025/2026): „Accelerating the elimination of cervical cancer as a public health problem”.
- HPV Prevention Policy Atlas 2025: „Ranking of cervical cancer prevention policies in Europe”.
- The Lancet Public Health (2025): „The impact of school-based HPV vaccination programs in Poland and Eastern Europe”.
- Raport Ministerstwa Zdrowia (luty 2026): „Realizacja Narodowej Strategii Onkologicznej w zakresie profilaktyki HPV”.
- Australian Institute of Health and Welfare (2025): „Cervical cancer screening and vaccination excellence: The path to 2028”.
