Stopa cukrzycowa: objawy, których możesz nie poczuć, i jak dbać o stopy przy cukrzycy

Autor: dr n. med. Mateusz Klamann, diabetolog

Wieczorem zdejmujesz skarpetę i widzisz na niej małą, ciemną plamkę. Cały dzień w nowych butach, a nic nie uwierało. Na podeszwie jest pęcherz, który zdążył pęknąć, i ani razu nie zabolał.

Przy cukrzycy taka scena nie jest drobiazgiem. Ból działa jak czujnik dymu: gdy coś się dzieje, wyje tak długo, aż zareagujesz. Cukrzyca potrafi po cichu wyjąć z tego czujnika baterię. Pokażę Ci, jak przejąć jego rolę jednym nawykiem, czyli codziennym oglądaniem stóp. Dowiesz się też, czego na nich szukać, przy których zmianach dzwonić do lekarza tego samego dnia, a przy których od razu wzywać pomoc.

Stopa cukrzycowa: dlaczego jej objawy tak łatwo przeoczyć

Polskie Towarzystwo Diabetologiczne opisuje stopę cukrzycową jako zakażenie, owrzodzenie albo zniszczenie głębszych tkanek stopy, które powstaje przez uszkodzenie nerwów, naczyń krwionośnych albo obu naraz. To nie jest rzadkie powikłanie. Według Międzynarodowej Grupy Roboczej ds. Stopy Cukrzycowej (IWGDF) owrzodzenie stopy pojawia się w ciągu życia u 19-34 procent osób z cukrzycą.

Najczęstszym winowajcą jest neuropatia, czyli uszkodzenie nerwów obwodowych. Stopa z neuropatią gorzej czuje ból i temperaturę. Medycyna Praktyczna opisuje to bardzo obrazowo: chory nie czuje ucisku zbyt ciasnego buta, kamyka, który wpadł do środka, ani kawałka szkła, na który nadepnął boso. Z tego samego powodu łatwo o oparzenie przy grzejniku albo w zbyt gorącej kąpieli.

Do tego dochodzi gorsze ukrwienie. Zwężone tętnice dowożą do stopy mniej krwi, a to znacznie utrudnia gojenie ran. Zalecenia PTD na 2026 rok zaznaczają też, że u wielu osób z cukrzycą niedokrwienie nóg przebiega bez typowego bólu.

I tu tkwi sedno. Rana, która boli, sama zmusza Cię do działania. Rana, której nie czujesz, może się powiększać, bo nic Ci o niej nie przypomina. Dlatego przy cukrzycy nie czekasz, aż stopa zacznie boleć.

Neuropatia na początku może nie dawać żadnych objawów i wychodzi dopiero w badaniu u lekarza. Można ją więc mieć i o tym nie wiedzieć.

Jak dbać o stopy przy cukrzycy: codzienne oglądanie stóp

Skoro ból milczy, alarmem stają się Twoje oczy. Międzynarodowe wytyczne IWGDF zalecają codzienne oglądanie stóp osobom, u których lekarz stwierdził zaburzenia czucia albo ukrwienia. Medycyna Praktyczna i brytyjska organizacja pacjentów Diabetes UK radzą to każdemu choremu na cukrzycę, a to rozsądne, bo zaburzenia czucia mogą rozwijać się niezauważenie.

Najlepiej zrób to wieczorem, po zdjęciu skarpet, a jeśli dasz radę, także rano, zanim je założysz. Usiądź w dobrym świetle i obejrzyj po kolei:

• grzbiet stopy i palce,
• podeszwę i piętę,
• skórę między palcami, bo tam otarcia i pęknięcia najłatwiej się ukrywają.

Szukasz zmian, których wczoraj nie było: pęcherzy, pęknięć skóry, otarć, odcisków i zgrubień, ciemnych plamek pod skórą, zaczerwienienia, obrzęku i zmiany koloru. Dotknij też obu stóp dłonią. Jeśli jedna jest wyraźnie cieplejsza albo zimniejsza od drugiej, to również jest sygnał.

Jeśli trudno Ci się schylić, podeszwę obejrzysz w lusterku. Jeśli gorzej widzisz, poproś kogoś bliskiego. To nie jest wstydliwa prośba. Zalecenia PTD wprost wymieniają edukację rodzin i opiekunów jako część zapobiegania ranom stopy.

Zanim włożysz buty, zajrzyj do środka i przesuń dłonią po wkładce. Kamyk albo zagięta wkładka potrafią obetrzeć stopę, a Ty możesz tego wcale nie poczuć.

Codzienna pielęgnacja stóp przy cukrzycy

Kilka zasad z poradników Medycyny Praktycznej i Diabetes UK oraz z wytycznych IWGDF:

• Myj stopy codziennie w letniej wodzie. Temperaturę sprawdź łokciem albo nadgarstkiem, nie stopą, i nie mocz stóp w misce przez dłuższy czas.
• Starannie osusz skórę, zwłaszcza między palcami.
• Natłuść suchą skórę kremem, ale nie wcieraj go między palce.
• Obcinaj paznokcie prosto, równo z czubkiem palca i niezbyt krótko.
• Noś wygodne, szerokie buty i skarpety bez grubych szwów. Nie zakładaj butów na gołe stopy.
• Nie chodź boso ani w samych skarpetach, także w domu. IWGDF kładzie na to szczególny nacisk u osób z zaburzeniami czucia, bo bosa stopa przyjmuje na siebie każdy okruch i każdy kant mebla.

Czego nie robić ze stopą przy cukrzycy

Ta lista jest krótka, ale wiele osób łamie ją w dobrej wierze. Wszystkie te domowe sposoby łączy jedno: zdrowa stopa ostrzegłaby Cię bólem, że przesadziłeś, a stopa z neuropatią może tego nie zrobić.

• Nie wycinaj odcisków ani zrogowaceń żyletką, nożyczkami czy tarką z ostrzem.
• Nie używaj plastrów, maści ani płynów na odciski. To środki dla zdrowej skóry, a Diabetes UK i Medycyna Praktyczna odradzają je osobom z cukrzycą wprost.
• Nie przekłuwaj i nie przecinaj pęcherzy. Pokaż je lekarzowi albo pielęgniarce.
• Nie mocz stóp w gorącej wodzie i nie grzej ich przy grzejniku, termoforem ani poduszką elektryczną. Przy osłabionym czuciu łatwo o oparzenie.
• Nie lecz sam wrastającego paznokcia.

Modzele, czyli twarde zgrubienia skóry, i wrastające paznokcie oddaj w ręce osób, które mają doświadczenie w opiece nad chorymi na cukrzycę: gabinetu stopy cukrzycowej, poradni chirurgicznej albo podologa, który pracuje z osobami z cukrzycą. Zalecenia PTD wymieniają regularne usuwanie modzeli jako element zapobiegania ranom.

Rana na stopie przy cukrzycy: kiedy do lekarza tego samego dnia

Ta część artykułu jest najważniejsza. Przy każdej z poniższych zmian nie czekasz na najbliższą planową wizytę ani na to, aż samo przejdzie.

Wezwij pomoc od razu (112, 999 albo szpitalny oddział ratunkowy), gdy:

• stopa albo noga nagle zrobiła się blada, zimna albo sina, nawet jeśli boli mniej, niż można by się spodziewać. Medycyna Praktyczna opisuje to jako objaw ostrego niedokrwienia, przy którym tkanki obumierają w ciągu kilku godzin, i każe od razu wezwać pogotowie,
• przy ranie albo zaczerwienionej, obrzękniętej stopie pojawia się gorączka, przyspieszony oddech albo duszność, bardzo szybkie bicie serca, splątanie albo bełkotliwa mowa. Wystarczy jeden z tych objawów, a duszność czy splątanie są alarmem także wtedy, gdy nie masz gorączki. To mogą być objawy zakażenia, które rozlewa się po całym organizmie.

Skontaktuj się z lekarzem tego samego dnia, gdy zauważysz:

• każdą nową ranę, owrzodzenie, pęcherz, pęknięcie albo otarcie, zwłaszcza jeśli widzisz zmianę, ale jej nie czujesz,
• czarne albo sine miejsce na palcu czy skórze stopy,
• zaczerwienienie, obrzęk i ocieplenie stopy, także wtedy, gdy nie ma na niej żadnej rany. U osoby z neuropatią taki obraz może oznaczać zakażenie albo stopę Charcota, czyli niszczenie kości i stawów stopy, przy którym stopę trzeba szybko odciążyć,
• ranę, która się nie goi, sączy albo brzydko pachnie,
• nowy, niewyjaśniony ból stopy.

W godzinach pracy przychodni dzwonisz od razu. Wieczorem i w weekend skorzystaj z nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej. Do czasu wizyty usiądź albo się połóż i odciąż stopę.

Pośpiech ma tu konkretny powód. Im wcześniej lekarz zobaczy ranę, tym mniej czasu ma ona na to, żeby się pogłębić albo zakazić. Rana, po której chodzi się przez tydzień, bo nie boli, ma na to cały tydzień.

Badanie stóp u lekarza: raz w roku albo częściej

Codzienne oglądanie to Twoja część pracy. Drugą część wykonuje lekarz. Zalecenia PTD na 2026 rok mówią, że każda osoba z cukrzycą raz w roku powinna mieć zbadane czucie w stopach monofilamentem, czyli cienką żyłką, którą lekarz dociska do skóry stopy. Pierwsze takie badanie wypada w cukrzycy typu 1 po 5 latach od rozpoznania, a w cukrzycy typu 2 już w chwili rozpoznania.

Podczas tej samej wizyty lekarz może sprawdzić stroikiem czucie drgań i wyczuć tętno na stopach, a gdy go nie wyczuwa, zlecić pomiar wskaźnika kostka-ramię. Ocenia też buty i kształt stopy.

Od wyniku zależy, jak często będziesz badać stopy dalej. Gdy czucie jest zachowane i nie ma cech niedokrwienia, wystarcza raz w roku. Gdy lekarz stwierdzi zaburzenia czucia albo ukrwienia, badanie powtarza się co 6-12 miesięcy. Co 3-6 miesięcy wypada wtedy, gdy zaburzenia czucia i ukrwienia występują razem albo jednemu z nich towarzyszy zniekształcenie stopy. Najczęściej, co 1-3 miesiące, bada się stopy osób z zaburzeniami czucia albo ukrwienia, które przeszły owrzodzenie stopy albo amputację lub mają schyłkową niewydolność nerek. Tak częste kontrole mają swój powód: według IWGDF po wygojeniu owrzodzenie wraca u 40 procent osób w ciągu roku.

Na stopy pracuje też wszystko, co robisz dla samej cukrzycy. PTD wskazuje, że dobra kontrola glikemii, cholesterolu i innych tłuszczów we krwi oraz ciśnienia zmniejsza ryzyko stopy cukrzycowej, a palenie tytoniu należy do najważniejszych czynników ryzyka. Jeśli chorujesz na cukrzycę typu 2, sprawdź w naszym tekście, komu przysługuje refundacja sensora glukozy (CGM).

Gdzie zbadać stopy w Balticmed

O badanie stóp możesz poprosić lekarza rodzinnego, jeśli to on prowadzi Twoją cukrzycę. Jeśli chcesz omówić powikłania i leczenie ze specjalistą, diabetolog przyjmuje odpłatnie i bez skierowania w Centrum Medycznym Balticmed Kaszubska w Szczecinie i w Balticmed Mścice. Na wizytę weź buty, w których chodzisz na co dzień, i spisane zmiany, które zauważasz na stopach.

Podsumowanie

Przy cukrzycy ból przestaje być wiarygodnym czujnikiem, więc jego miejsce zajmują oczy. Codziennie oglądaj stopy, także podeszwę i skórę między palcami, i nie lecz ran ani odcisków na własną rękę. Każda nowa rana, pęcherz, czarna zmiana albo czerwona, obrzęknięta stopa to powód, żeby zadzwonić do lekarza tego samego dnia. Pomoc wzywasz od razu, gdy stopa nagle blednie, sinieje albo robi się zimna, a także gdy przy ranie albo zaczerwienionej stopie pojawia się gorączka, duszność, przyspieszony oddech, bardzo szybkie bicie serca albo splątanie. Duszność i splątanie są alarmem także bez gorączki. Raz w roku pokaż stopy lekarzowi. Badanie zajmuje kilka minut, a leczenie rany na stopie trwa zwykle długo.

Bibliografia i źródła:

• Polskie Towarzystwo Diabetologiczne: „Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą – 2026”, Current Topics in Diabetes 2026; 6(1), rozdziały 21 i 22.
• Bus S.A., Sacco I.C.N., Monteiro-Soares M. i wsp.: „Guidelines on the prevention of foot ulcers in persons with diabetes (IWGDF 2023 update)”, Diabetes/Metabolism Research and Reviews 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37302121/
• Witek P., Katra B.: „Stopa cukrzycowa”, Medycyna Praktyczna. https://www.mp.pl/cukrzyca/powiklania/66541,stopa-cukrzycowa
• Medycyna Praktyczna: „Ostre niedokrwienie kończyn dolnych”. https://www.mp.pl/pacjent/choroby-ukladu-krazenia/choroby/165421,ostre-niedokrwienie-konczyn-dolnych
• Medycyna Praktyczna: „Neuropatia cukrzycowa”. https://www.mp.pl/cukrzyca/powiklania/66537,neuropatia-cukrzycowa
• Diabetes UK: „Signs of a serious foot problem”. https://www.diabetes.org.uk/about-diabetes/complications/feet/serious-foot-problem
• Diabetes UK: „How to look after your feet”. https://www.diabetes.org.uk/about-diabetes/complications/feet/taking-care-of-your-feet
• NHS: „Peripheral arterial disease (PAD)”. https://www.nhs.uk/conditions/peripheral-arterial-disease-pad/