Hemoglobina glikowana (HbA1c): normy, co oznacza wynik i jak często ją badać

Autor: dr n. med. Mateusz Klamann, diabetolog

Siedzisz w samochodzie na parkingu i otwierasz w telefonie wyniki porannego pobrania krwi: HbA1c 6,1%. Glukoza na czczo wyszła w normie, więc skąd ta liczba poza zakresem?

Odpowiedź kryje się w tym, co właściwie mierzy to badanie. Pomiar glukozy, czy to glukometrem, czy w laboratorium, przypomina kartkówkę, bo pokazuje, jak było w jednej chwili. Hemoglobina glikowana działa jak średnia na świadectwie: zbiera wyniki z około trzech miesięcy. Pokażę Ci, jak czytać normy HbA1c, kiedy wynik bywa zawodny i jak często powtarzać badanie, zarówno przy cukrzycy, jak i wtedy, gdy dopiero chcesz ją wykluczyć.

Hemoglobina glikowana to średnia z trzech miesięcy, nie zdjęcie z jednego dnia

Hemoglobina to białko w krwinkach czerwonych, które przenosi tlen. Glukoza krążąca we krwi trwale się do niej przyłącza, a im więcej cukru krąży przez dłuższy czas, tym więcej hemoglobiny ją zatrzymuje. Tak powstaje hemoglobina glikowana, w skrócie HbA1c. Laboratorium podaje, jaki odsetek hemoglobiny ma przyłączoną glukozę, w procentach i w jednostkach mmol/mol.

Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD) na 2026 rok wynik odzwierciedla średni poziom glukozy z około trzech miesięcy przed badaniem. Ostatnie tygodnie ważą przy tym najwięcej, bo mniej więcej połowa HbA1c powstaje w ostatnim miesiącu.

Z tej jednej cechy wynika prawie wszystko, co warto o badaniu wiedzieć. Jedna słodka kolacja nie zrujnuje wyniku, a kilka dni wyrzeczeń przed pobraniem nie przykryje trzech miesięcy. HbA1c pokazuje, jak wygląda Twoja codzienność, a nie to, jak przygotowałeś się do badania.

Dlatego glukoza na czczo i HbA1c potrafią mówić co innego. Pierwsza opisuje jeden poranek, druga cały kwartał. Obie się uzupełniają i lekarz często patrzy na nie razem.

HbA1c normy: co oznacza Twój wynik

Jeśli nie masz rozpoznanej cukrzycy, PTD przyjmuje trzy przedziały:

• poniżej 5,7% (39 mmol/mol): wynik prawidłowy,
• od 5,7 do 6,4% (39-47 mmol/mol): stan przedcukrzycowy,
• 6,5% (48 mmol/mol) i więcej: próg rozpoznania cukrzycy.

Wynik 6,1% z początku tekstu mieści się więc w środkowym przedziale. To jeszcze nie cukrzyca, ale sygnał, który warto omówić z lekarzem. Ten przedział jest zresztą nowością: w zaleceniach na 2026 rok PTD po raz pierwszy wpisało HbA1c od 5,7 do 6,4% jako podstawę do rozpoznania stanu przedcukrzycowego.

Dwie rzeczy łatwo przeoczyć, czytając wynik samodzielnie:

• Wynik poniżej 6,5% nie wyklucza cukrzycy, jeśli wychodzi ona w badaniach glukozy. Tak zastrzega Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). Według PTD test obciążenia glukozą, czyli pomiar cukru dwie godziny po wypiciu roztworu glukozy, wykrywa cukrzycę i stan przedcukrzycowy u większej liczby osób niż HbA1c i glukoza na czczo.
• Do rozpoznania liczy się badanie z laboratorium. PTD zaleca, żeby do tego celu nie używać szybkich analizatorów działających poza laboratorium, nawet jeśli mają certyfikat.

O rozpoznaniu decyduje lekarz, który zestawia HbA1c z glukozą, objawami i Twoją historią zdrowia.

Jeśli łatwiej Ci czytać cukier w miligramach, jak na glukometrze, tabela PTD tłumaczy procenty na średnią glukozę: HbA1c 7% odpowiada średnio około 154 mg/dl, a 8% około 183 mg/dl.

HbA1c przy cukrzycy: jaki wynik jest celem

U osób z cukrzycą PTD przyjmuje ogólny cel 7% (53 mmol/mol) lub mniej. Od tej liczby lekarz odchodzi w obie strony, zależnie od sytuacji:

• 6,5% lub mniej w cukrzycy typu 1 oraz u dzieci i młodzieży, o ile dążenie do tego celu nie zwiększa ryzyka niedocukrzeń (hipoglikemii) i nie pogarsza jakości życia, a także w cukrzycy typu 2 trwającej krócej niż pięć lat,
• 8,0-8,5% u osób w zaawansowanym wieku, które od wielu lat chorują na cukrzycę i mają poważne powikłania, na przykład przebyty zawał albo udar, lub wiele chorób towarzyszących, gdy przewidywany czas przeżycia jest krótszy niż dziesięć lat,
• poniżej 6,5% u kobiet chorujących na cukrzycę, które planują ciążę, oraz w pierwszym trymestrze, a u tych kobiet poniżej 6,0% w drugim i trzecim trymestrze, jeśli nie wiąże się to z częstszymi niedocukrzeniami.

Niżej nie zawsze znaczy lepiej. PTD zaleca, żeby cel dobierać indywidualnie, z uwzględnieniem ryzyka niedocukrzeń, wieku, czasu trwania choroby i chorób towarzyszących. Dlatego Twój cel ustala lekarz i może on być zupełnie inny niż cel sąsiada z poczekalni.

HbA1c: jak często badać

Odpowiedź zależy od tego, czy już leczysz cukrzycę.

Jeśli chorujesz na cukrzycę, PTD zaleca oznaczenie HbA1c:

• raz w roku, gdy choroba przebiega stabilnie i osiągasz cele leczenia,
• co najmniej raz na kwartał, gdy celów nie osiągasz albo lekarz zmienił sposób leczenia,
• co 6 tygodni u kobiet w ciąży, które chorowały na cukrzycę już przed ciążą.

Jeśli nie masz cukrzycy, PTD zaleca badanie w jej kierunku:

• raz na 3 lata każdej osobie po 45. roku życia,
• raz w roku w każdym wieku, jeśli masz choćby jeden czynnik ryzyka.

Do czynników ryzyka PTD zalicza między innymi nadwagę lub otyłość, nadciśnienie, zaburzenia cholesterolu i innych tłuszczów we krwi, choroby serca i naczyń, cukrzycę u rodziców albo rodzeństwa, przebytą cukrzycę ciążową, urodzenie dziecka ważącego ponad 4 kg, zespół policystycznych jajników, stłuszczenie wątroby, małą aktywność fizyczną i stwierdzony wcześniej stan przedcukrzycowy. Badaniem w kierunku cukrzycy może być glukoza na czczo, test obciążenia glukozą albo HbA1c, a wybór należy do lekarza.

HbA1c jest na liście badań, które może zlecić lekarz rodzinny w ramach NFZ. O tym, czy badanie jest potrzebne, decyduje on na podstawie wskazań medycznych.

Lekarz często zleca HbA1c razem z glukozą na czczo, dlatego najprościej przyjść na pobranie rano, przed śniadaniem, chyba że usłyszysz inaczej.

Kiedy wynik HbA1c bywa zawodny

Średnia ze świadectwa ma sens tylko wtedy, gdy dziennik prowadzono normalnie. HbA1c zakłada, że krwinki czerwone żyją typowo długo, a hemoglobina ma zwykłą budowę. Gdy krwinki wymieniają się szybciej albo wolniej niż zwykle, część ocen jakby znika z dziennika albo trafia do niego dwa razy, a średnia przestaje odpowiadać rzeczywistemu poziomowi cukru.

PTD wymienia sytuacje, w których HbA1c nie służy do rozpoznawania cukrzycy:

• niedokrwistość (anemia),
• leczenie hemodializami i przyjmowanie erytropoetyny, czyli leku pobudzającego wytwarzanie krwinek,
• ciąża i okres po porodzie,
• niektóre wrodzone choroby hemoglobiny (hemoglobinopatie),
• zakażenie HIV i leczenie przeciwretrowirusowe.

W takich sytuacjach rozpoznanie opiera się na pomiarach glukozy w laboratorium. Cukrzycę ciążową rozpoznaje się testem obciążenia glukozą, a według PTD HbA1c nie służy do rutynowej kontroli cukrzycy ciążowej.

Ostrożność obowiązuje też wtedy, gdy HbA1c służy do kontroli leczenia. PTD każe brać pod uwagę zmiany długości życia krwinek czerwonych i nieprawidłową budowę hemoglobiny. Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne (ADA) wśród stanów, które mogą zaburzyć wynik, wymienia między innymi niedokrwistości, niewydolność nerek, ciążę i niedawne przetoczenie krwi. Jeśli wiesz o anemii, chorobie nerek albo jesteś w ciąży, powiedz o tym lekarzowi, gdy zleca badanie lub omawia wynik.

Gdzie zbadać HbA1c i omówić wynik w Balticmed

Skierowanie na HbA1c w ramach NFZ może wystawić lekarz rodzinny, jeśli uzna je za potrzebne. Jeśli chorujesz na cukrzycę albo Twój wynik wypadł w przedziale stanu przedcukrzycowego i chcesz omówić dalsze kroki ze specjalistą, diabetolog przyjmuje odpłatnie i bez skierowania w Centrum Medycznym Balticmed Kaszubska w Szczecinie i w Balticmed Mścice. Na wizytę weź wcześniejsze wyniki, najlepiej kilka ostatnich oznaczeń HbA1c, oraz listę przyjmowanych leków.

Jeśli chorujesz na cukrzycę typu 2 i interesuje Cię czujnik glukozy, sprawdź w naszym tekście, komu przysługuje refundacja CGM.

Podsumowanie

Hemoglobina glikowana to średnia z około trzech miesięcy, a nie zdjęcie z jednego dnia. Bez rozpoznanej cukrzycy wynik poniżej 5,7% jest prawidłowy, od 5,7 do 6,4% oznacza stan przedcukrzycowy, a 6,5% i więcej to próg rozpoznania cukrzycy. Wynik poniżej tego progu nie wyklucza jednak cukrzycy wykrytej w badaniach glukozy. Przy cukrzycy ogólnym celem jest 7% lub mniej, a Twój cel ustala lekarz. Badanie powtarza się raz w roku przy stabilnej chorobie i co najmniej raz na kwartał, gdy celów nie udaje się osiągnąć albo zmienia się leczenie. Przy anemii, niewydolności nerek i w ciąży wynik bywa zawodny, dlatego do rozpoznania cukrzycy służą wtedy pomiary glukozy.

Bibliografia i źródła:

• Polskie Towarzystwo Diabetologiczne: „Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą – 2026”, Current Topics in Diabetes 2026; 6(1), rozdziały 1, 3, 4 i 24.
• World Health Organization: „Use of glycated haemoglobin (HbA1c) in diagnosis of diabetes mellitus. Abbreviated report of a WHO consultation”, 2011. https://www.who.int/publications/i/item/use-of-glycated-haemoglobin-(-hba1c)-in-diagnosis-of-diabetes-mellitus
• American Diabetes Association: „Glycemic Goals, Hypoglycemia, and Hyperglycemic Crises: Standards of Care in Diabetes – 2026”, Diabetes Care 2026; 49(Suppl. 1): S132-S149. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12690178
• Pacjent.gov.pl (Ministerstwo Zdrowia): „Jakie badania może zlecić lekarz POZ”, aktualizacja 17.03.2026. https://pacjent.gov.pl/print/pdf/node/2298
• Wiercińska M.: „Hemoglobina glikowana (HbA1c)”, Medycyna Praktyczna dla pacjentów. https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/172386,hemoglobina-glikowana-hbaic