Większość z nas zna cholesterol LDL i wie, że jego podwyższony poziom szkodzi sercu. Jednak niewiele osób słyszało o lipoproteinie(a) – cząsteczce, która może stanowić jeszcze większe zagrożenie, a której poziomu nie obniżymy samą dietą czy aktywnością fizyczną. Co gorsza, badanie Lp(a) wciąż nie należy do rutynowych. Warto jednak je wykonać przynajmniej raz w życiu – szczególnie jeśli w Twojej rodzinie występowały choroby serca.
Czym jest lipoproteina(a) i dlaczego jest niebezpieczna?
Lipoproteina(a), w skrócie Lp(a), to cząsteczka podobna do „złego cholesterolu” LDL, ale z dodatkowym białkiem. To sprawia, że działa podwójnie szkodliwie – odkłada się w ścianach naczyń jak cholesterol i dodatkowo sprzyja tworzeniu się zakrzepów.
Kluczowa różnica: poziom Lp(a) jest w około 90% zdeterminowany genetycznie. Nie obniżysz go zdrową dietą, bieganiem ani standardowymi lekami na cholesterol. U większości ludzi pozostaje stabilny przez całe życie.
Podwyższony poziom Lp(a) zwiększa ryzyko:
- zawału serca
- udaru mózgu
- choroby wieńcowej
- zwężenia zastawki aortalnej
- miażdżycy naczyń obwodowych
Im wyższy poziom, tym większe zagrożenie – osoby z wysokim Lp(a) mogą mieć nawet 2-4 razy większe ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych.
Kto powinien zbadać Lp(a)?
Polskie towarzystwa kardiologiczne rekomendują oznaczenie Lp(a) co najmniej raz w życiu jako element oceny ryzyka sercowo-naczyniowego. Badanie jest szczególnie ważne w konkretnych sytuacjach:
Bezwzględnie zbadaj Lp(a), jeśli:
- w Twojej rodzinie ktoś miał zawał, udar lub chorobę wieńcową przed 55. rokiem życia (mężczyźni) lub przed 65. (kobiety)
- sam przeszedłeś incydent sercowo-naczyniowy, a inne czynniki ryzyka nie tłumaczą jego przyczyny
- masz hipercholesterolemię rodzinną
- leczysz się statynami, ale efekt jest niezadowalający
- Twoje ryzyko sercowo-naczyniowe jest wysokie mimo prawidłowych wyników cholesterolu
Jak zinterpretować wynik?
Laboratoria podają wynik w jednostkach nmol/l lub mg/dl. Polskie rekomendacje klasyfikują poziomy następująco:
- poniżej 75 nmol/l (30 mg/dl) – poziom prawidłowy
- 75-125 nmol/l (30-50 mg/dl) – umiarkowane ryzyko
- 125-450 nmol/l (50-180 mg/dl) – wysokie ryzyko
- powyżej 450 nmol/l (180 mg/dl) – bardzo wysokie ryzyko
Za granicę „wysokiego” poziomu najczęściej przyjmuje się wartość powyżej 100 nmol/l (około 50 mg/dl).
Jak przygotować się do badania?
Badanie Lp(a) to proste pobranie krwi żylnej. Nie musisz być na czczo – w przeciwieństwie do standardowego profilu lipidowego, wynik Lp(a) nie zależy od tego, co jadłeś przed badaniem.
Badanie lipoproteiny(a) wchodzi w skład kompleksowego programu Moje Zdrowie, który można wykonać w każdej przychodni Balticmed w Szczecinie oraz w pozostałych placówkach w województwie zachodniopomorskim. To wygodny sposób, aby kompleksowo ocenić swoje ryzyko sercowo-naczyniowe.
Co zrobić, gdy wynik jest podwyższony?
Niestety, obecnie nie ma powszechnie dostępnych leków, które skutecznie obniżają Lp(a). Standardowe statyny nie działają, a czasem mogą nawet nieznacznie podwyższyć jej poziom. Inhibitory PCSK9 redukują Lp(a) o 20-30%, ale to zwykle za mało. Nowe terapie (oligonukleotydy) są w fazie badań klinicznych. Nie wiadomo też, czy obniżenie poziomu lipoproteiny wpłynie na redukcję ryzyka zawału czy udaru. Na ten moment konieczne jest redukowanie stężenia cholesterolu LDL.
Co można zrobić w praktyce:
Maksymalna kontrola pozostałych czynników ryzyka:
- Obniż LDL do jak najniższych wartości – przy wysokim Lp(a) kardiolog ustali bardziej restrykcyjne cele niż standardowo
- Rzuć palenie – to absolutny priorytet
- Kontroluj ciśnienie tętnicze i poziom cukru
- Utrzymuj prawidłową masę ciała
- Regularnie ćwicz – minimum 150 minut aktywności tygodniowo
Intensyfikacja leczenia:
- Kardiolog może zalecić terapię skojarzoną: statyna + ezetymib
- W niektórych przypadkach – leki biologiczne (inhibitory PCSK9)
- Przy bardzo wysokim Lp(a) i postępującej chorobie – afereza lipoprotein (mechaniczne oczyszczanie krwi)
Regularne monitorowanie:
- Badania kontrolne u kardiologa co 6-12 miesięcy
- Ocena pod kątem zwapnienia zastawki aortalnej (ECHO serca)
- Możliwe badania obrazowe, np. USG Doppler tętnic szyjnych
Aspekt rodzinny – sprawdź swoich bliskich
Ponieważ wysokie Lp(a) jest dziedziczne, jeśli Twój wynik jest nieprawidłowy, warto porozmawiać z rodziną. Twoje rodzeństwo, dzieci czy rodzice mogą mieć ten sam problem i dzięki wczesnemu wykryciu można im zapobiec incydentom sercowo-naczyniowym.
Kiedy umówić się do kardiologa?
Zgłoś się na konsultację kardiologiczną, jeśli:
- nigdy nie badałeś poziomu Lp(a), a masz powyżej 40 lat
- w rodzinie występowały przedwczesne choroby serca
- Twój wynik Lp(a) przekracza 75 nmol/l (30 mg/dl)
- masz inne czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego
- czujesz niepokojące objawy: ból w klatce piersiowej, duszność, kołatanie serca
Podsumowanie
Lipoproteina(a) to coraz lepiej poznany czynnik ryzyka chorób serca, który może tłumaczyć, dlaczego niektórzy ludzie chorują mimo zdrowego stylu życia. Jedno badanie wykonane raz w życiu może dać cenną informację o Twoim realnym ryzyku. Jeśli wynik jest podwyższony, nie oznacza to wyroku – oznacza, że potrzebujesz bardziej intensywnej profilaktyki i opieki kardiologa.
Zadbaj o swoje serce – umów się na badania w ramach programu Moje Zdrowie. Doświadczony zespół kardiologów Balticmed pomoże Ci zinterpretować wyniki i wdrożyć odpowiednie postępowanie. Nie czekaj na pierwsze objawy – profilaktyka to najlepsza inwestycja w zdrowie.
Centrum Medyczne Kaszubska
📍 ul. Kaszubska 52, 70-226 Szczecin
📞 573 871 424
